Pełnoskalowa wojna na Ukrainie wybuchła 24 lutego 2022 roku, gdy Federacja Rosyjska rozpoczęła inwazję na całe terytorium Ukrainy. Była to eskalacja konfliktu trwającego od 2014 roku, zapoczątkowanego aneksją Krymu i walkami w Donbasie. Przyczyny, pierwsze działania wojenne oraz następstwa tego konfliktu opisujemy poniżej.
Kiedy rozpoczęła się wojna na Ukrainie?
Około godziny 3.45 czasu polskiego 24 lutego 2022 roku Władimir Putin ogłosił w telewizyjnym wystąpieniu rozpoczęcie działań określanych przez Rosję jako Specjalna Operacja Wojskowa. Około godziny 4.00 czasu polskiego rozpoczęły się pierwsze ataki, a rosyjskie wojska lądowe wkroczyły na terytorium Ukrainy z kilku kierunków.
Rosyjskie pociski uderzyły w lotniska, bazy wojskowe, składy broni i punkty dowodzenia. Równocześnie rozpoczęły się działania wojsk lądowych z terytorium Rosji, Białorusi, okupowanego Krymu oraz obszarów kontrolowanych przez separatystów w Donbasie.
| Wydarzenie | Data | Znaczenie |
| Ogłoszenie niepodległości Ukrainy | 24 sierpnia 1991 roku | Powstanie suwerennego państwa |
| Aneksja Krymu i początek wojny w Donbasie | 2014 rok | Rozpoczęcie rosyjskiej wojny hybrydowej |
| Pełnoskalowa inwazja | 24 lutego 2022 roku | Rozszerzenie konfliktu na całą Ukrainę |
24 lutego 2022 roku Federacja Rosyjska rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę. Nie był to początek całego konfliktu, lecz jego największa eskalacja.
Jakie były przyczyny rosyjskiej inwazji?
Bezpośrednio przed atakiem Rosja zgromadziła przy granicy z Ukrainą ponad 120 tysięcy żołnierzy, sprzęt wojskowy i zaplecze logistyczne. Władze rosyjskie przedstawiały te działania jako ćwiczenia, lecz zachodnie wywiady ostrzegały, że Kreml przygotowuje operację na dużą skalę.
Żądania wobec NATO
W grudniu 2021 roku Moskwa zażądała między innymi prawnych gwarancji nierozszerzania NATO, wycofania części infrastruktury Sojuszu z Europy Środkowo-Wschodniej oraz rezygnacji z rozmieszczania określonych systemów uzbrojenia w państwach graniczących z Rosją.
NATO odrzuciło te żądania, wskazując na politykę otwartych drzwi i prawo każdego państwa do samodzielnego wyboru sojuszy. Rosja twierdziła, że Ukraina jest wykorzystywana jako narzędzie presji Zachodu. Taka narracja nie stanowiła prawnego uzasadnienia dla użycia siły.
Donbas i uznanie separatystycznych republik
Wojna rosyjsko-ukraińska trwała już od 2014 roku. Po protestach Euromajdanu i ucieczce prezydenta Wiktora Janukowycza Rosja zajęła Krym, a następnie wsparła zbrojne struktury w Donbasie. Powstały tam nieuznawane międzynarodowo podmioty, w tym Doniecka Republika Ludowa.
21 lutego 2022 roku Władimir Putin uznał niepodległość Donieckiej i Ługańskiej Republiki Ludowej. Dwa dni później ich przywódcy zwrócili się do Rosji o pomoc. Następnie rosyjski parlament zezwolił na użycie wojsk poza granicami państwa, a jednostki rosyjskie wkroczyły do Donbasu.
Jak przebiegały pierwsze dni inwazji?
Rosyjskie wojska zaatakowały jednocześnie na północy, wschodzie i południu Ukrainy. Głównym celem politycznym oraz wojskowym był Kijów. Według ujawnianych przed wojną ocen rosyjski plan zakładał szybkie opanowanie stolicy, odsunięcie władz i utworzenie podporządkowanego Moskwie rządu.
Kierunek kijowski i lotnisko Hostomel
Lotnisko Hostomel miało znaczenie strategiczne, ponieważ mogło posłużyć do przerzutu ciężkiego sprzętu oraz kolejnych oddziałów w pobliże Kijowa. Rosyjskie siły próbowały je opanować desantem śmigłowcowym, lecz ukraińska obrona utrudniła wykorzystanie portu lotniczego zgodnie z pierwotnym planem.
Rosyjskie kolumny dotarły w okolice stolicy, jednak nie zdobyły miasta. Ukraińskie wojska wykorzystywały zasadzki, pociski przeciwpancerne i znajomość terenu. Problemy z zaopatrzeniem, zatory na drogach oraz ataki na logistykę spowolniły rosyjskie natarcie.
Walki na południu i w Donbasie
Największe postępy Rosjanie osiągnęli początkowo na południu, atakując z okupowanego Krymu. Zajęli między innymi obszary wokół Chersonia oraz kanał dostarczający wodę na Krym. W Donbasie natrafili na rozbudowane umocnienia, które Ukraina przygotowywała od 2014 roku.
Rosja nie uzyskała zakładanej szybko przewagi w powietrzu. Ukraińskie lotnictwo przetrwało pierwsze uderzenia, a mobilne systemy obrony przeciwlotniczej ograniczyły działania rosyjskich samolotów. Później Ukraina otrzymała między innymi zestawy NASAMS, Patriot i IRIS-T SLM.
Dlaczego Ukraina zdołała się obronić?
Rosyjskie dowództwo zakładało słaby opór i szybkie załamanie ukraińskich władz. Rzeczywistość okazała się inna. Wołodymyr Zełenski pozostał w Kijowie, a ukraińskie społeczeństwo w dużej mierze poparło obronę państwa.
Siły Zbrojne Ukrainy korzystały z doświadczeń zdobytych podczas wojny w Donbasie. Otrzymały też nowoczesną broń przeciwpancerną i przenośne zestawy przeciwlotnicze od państw zachodnich. NATO nie wkroczyło bezpośrednio do wojny, lecz państwa Sojuszu zapewniały Ukrainie pomoc wojskową, finansową i humanitarną.
Znaczenie miała także logistyka. Rosyjskie jednostki często działały na długich, trudnych do ochrony trasach zaopatrzeniowych. Ukraińskie grupy lekkie atakowały transport paliwa, amunicji i żywności. W wielu miejscach rosyjskie oddziały nie zdołały skoordynować działań lotnictwa, artylerii i wojsk lądowych.
Jak konflikt rozwijał się po 2022 roku?
Pod koniec marca 2022 roku Rosja wycofała wojska z kierunku kijowskiego. Ciężar walk przesunął się na wschód i południe. W maju zakończyły się walki o Mariupol, a latem Rosjanie zajęli Lisiczańsk. Jesienią Ukraina przeprowadziła kontrofensywę w obwodzie charkowskim i odzyskała Chersoń.
30 września 2022 roku Rosja ogłosiła aneksję obwodów donieckiego, ługańskiego, chersońskiego i zaporoskiego. Społeczność międzynarodowa nie uznała tych działań. W latach 2023–2024 walki miały w dużej mierze charakter wojny pozycyjnej. Rosja zdobyła Bachmut w maju 2023 roku oraz Awdijiwkę w lutym 2024 roku, natomiast Ukraina prowadziła działania przeciw rosyjskiej logistyce i infrastrukturze wojskowej.
Od połowy 2024 roku coraz większą rolę odgrywały drony, zwłaszcza bezzałogowce FPV. Wykorzystywano je do atakowania pojazdów, stanowisk artylerii, składów amunicji i rafinerii. Ukraina przeprowadziła także operację w obwodzie kurskim, przenosząc część działań na terytorium Rosji.
Jakie były najważniejsze konsekwencje wojny?
Inwazja doprowadziła do masowego wysiedlenia ludności, zniszczenia miast i infrastruktury oraz kryzysu energetycznego. Miliony Ukraińców przekroczyły granice państwa. Polska stała się jednym z głównych krajów przyjmujących uchodźców, zapewniając im dostęp do ochrony czasowej, edukacji, opieki medycznej i rynku pracy.
Ataki uszkodziły elektrownie, sieci przesyłowe, szpitale, szkoły i obiekty kultury. Do końca marca 2024 roku odnotowano uszkodzenie lub zniszczenie 1046 obiektów ukraińskiego dziedzictwa kulturowego. Straty gospodarcze Ukrainy obejmowały także spadek PKB, utratę mocy wytwórczych oraz większą zależność od importu energii z Unii Europejskiej.
Unia Europejska, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i inne państwa wprowadziły sankcje gospodarcze. Objęły one zamrożenie aktywów, ograniczenia technologiczne, blokady banków i restrykcje wobec rosyjskiego sektora energetycznego. Rosyjskie banki zostały częściowo odłączone od systemu SWIFT, czyli infrastruktury służącej do rozliczeń między instytucjami finansowymi.
Inwazja została uznana za naruszenie Karty Narodów Zjednoczonych i zakazanej prawem międzynarodowym agresji. Międzynarodowy Trybunał Karny prowadzi postępowania dotyczące podejrzeń o zbrodnie wojenne, w tym bezprawne deportacje ukraińskich dzieci.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kiedy dokładnie rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę?
Pełnoskalowa inwazja rozpoczęła się 24 lutego 2022 roku wczesnym rankiem, gdy Rosja ogłosiła „specjalną operację” i tego samego dnia wystąpiły pierwsze ataki.
Jakie cele miały pierwsze uderzenia rosyjskie?
Rosyjskie pociski i ataki wymierzone były w lotniska, bazy wojskowe, składy broni oraz centra dowodzenia, a także przeprowadzono natarcia lądowe z kilku kierunków.
Co było przyczyną eskalacji konfliktu w 2022 roku?
Eskalację poprzedziło masowe zgromadzenie rosyjskich sił przy granicy oraz żądania wobec NATO, których odrzucenie i polityczna narracja Moskwy doprowadziły do inwazji.
Dlaczego Rosja uznała separatystyczne republiky w Donbasie przed inwazją?
21 lutego 2022 roku Moskwa formalnie uznała Doniecką i Ługańską Republikę Ludową, a ich przywódcy następnie poprosili o wsparcie, co posłużyło jako podstawa do wysłania rosyjskich wojsk.
Jak przebiegały pierwsze dni ofensywy i jakie były cele ofensywy na Kijów?
Rosyjskie siły uderzyły jednocześnie z północy, wschodu i południa, starając się szybko opanować Kijów i obalić władze, lecz spotkały silny opór ukraiński.
Dlaczego ukraińska obrona była skuteczna w pierwszych miesiącach wojny?
Obrona skorzystała z doświadczeń z Donbasu, determinacji społeczeństwa, pozostania Zełenskiego w Kijowie oraz wsparcia sprzętowego i logistycznego od państw zachodnich.
Jak konflikt zmienił się po marcu 2022 roku?
Rosja wycofała siły z kierunku kijowskiego i walki skoncentrowały się na wschodzie i południu, z okresowymi kontrofensywami i zmianami linii frontu.
Jakie były najważniejsze konsekwencje humanitarne i gospodarcze inwazji?
Konsekwencje obejmowały masowe wysiedlenia, zniszczenia infrastruktury i spadek gospodarczy Ukrainy oraz nałożenie szerokich sankcji na Rosję przez Zachód.
