Jaki jest wiek emerytalny w Polsce?

Powszechny wiek emerytalny w Polsce wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Faktyczny średni moment przechodzenia na świadczenie jest jednak wyższy – na koniec 2025 roku wynosił 60,7 lat dla kobiet i 65,3 lat dla mężczyzn. W dalszej części artykułu znajdziesz szczegółowe dane na ten temat.

Jaki jest ustawowy wiek emerytalny?

Od 1 października 2017 roku, zgodnie z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, granica uprawniająca do złożenia wniosku o emeryturę to 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Przepis dotyczy osób urodzonych po 31 grudnia 1948 roku.

Do skorzystania z prawa nie jest potrzebny długi staż pracy – wystarczy opłacenie składek choćby za jeden dzień z tytułu ubezpieczenia społecznego lub emerytalno-rentowego. W praktyce oznacza to, że teoretycznie już następnego dnia po urodzinach można zakończyć aktywność zawodową i przejść na utrzymanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Trzeba jednak pamiętać, że do pobierania minimalnego świadczenia wymagany jest określony staż: 20 lat dla kobiet oraz 25 lat dla mężczyzn. Okresy nieskładkowe mogą stanowić jedną trzecią okresów składkowych. Osobom, którym brakuje wymaganego stażu, umożliwia się sumowanie okresów przepracowanych w różnych krajach Unii Europejskiej.

Jakie wyjątki przewidują przepisy?

Od ogólnych zasad istnieje wiele odstępstw, uregulowanych w art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184 ustawy emerytalnej oraz w Karcie Nauczyciela. Dzięki nim wcześniejsze świadczenie przysługuje między innymi górnikom, osobom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a także nauczycielom.

Jak wygląda faktyczny moment kończenia pracy?

Choć prawo przewiduje granicę 60 i 65 lat, rzeczywisty wiek emerytalny jest wyższy o kilka miesięcy. Z danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że średnio Polacy decydują się zakończyć karierę zawodową mając: 60,7 lat (kobiety) i 65,3 lat (mężczyźni). Od trzech lat wskaźnik ten praktycznie stoi w miejscu, nie wykazując wyraźnych zmian.

Przyczyną przesunięcia są decyzje samych zainteresowanych – z różnych powodów nie składają oni wniosku od razu po osiągnięciu ustawowej granicy. Często kontynuują pracę, co wpływa zarówno na wysokość przyszłego świadczenia, jak i na bieżącą sytuację materialną.

Efektywny wiek emerytalny, czyli średni moment rzeczywistego zakończenia pracy zawodowej, wyniósł w 2025 roku 60,7 lat dla kobiet i 65,3 lat dla mężczyzn, czyli więcej niż ustawowe 60 i 65 lat.

Ilu emerytów łączy świadczenie z pracą?

Skala zjawiska stale rośnie. Pod koniec 2025 roku 879,5 tys. osób mających ustalone prawo do emerytury podlegało ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu – czyli najczęściej kontynuowało zatrudnienie na etacie, umowie-zleceniu lub prowadziło działalność gospodarczą. Jednocześnie za 552,7 tys. seniorów odprowadzano również składki emerytalne i rentowe.

Różnica między tymi grupami wynika z przepisów: emeryt prowadzący firmę opłaca jedynie składkę zdrowotną, natomiast osoby na etacie czy zleceniu – również składki emerytalne. W porównaniu z końcem 2015 roku liczba pracujących emerytów wzrosła o blisko 53%. Wówczas było to odpowiednio 575,4 tys. i 371,9 tys. osób.

Wśród aktywnych zawodowo seniorów dominują kobiety – stanowią 58,2% tej grupy. Niemal wszyscy, bo aż 97%, ukończyli już powszechny wiek emerytalny. Przeciętny wiek pracującego emeryta to 67,8 roku, przy czym mężczyźni są przeciętnie starsi (69,5 roku) niż kobiety (66,6 roku).

Gdzie mieszka najwięcej pracujących świadczeniobiorców?

Rozkład geograficzny nie jest równomierny. Najwyższy odsetek odnotowano w woj. mazowieckim – 16,5% całej grupy, a zaraz za nim w woj. śląskim – 13,8%. Zdecydowanie najniższy udział przypada na woj. opolskie, gdzie wskaźnik sięga zaledwie 2,3%.

W jakich branżach najczęściej pracują emeryci?

Struktura zatrudnienia dojrzałych pracowników odzwierciedla zapotrzebowanie rynku na doświadczenie i dostępność etatów w poszczególnych sektorach. W oparciu o dane ZUS można wyróżnić kilka dominujących obszarów:

• opieka zdrowotna i pomoc społeczna – 17,2%,
• handel hurtowy i detaliczny wraz z naprawą pojazdów – 12,5%,
• przetwórstwo przemysłowe – 10,5%,
• edukacja – 10,1%.

Charakterystyczna jest też forma zatrudnienia. Umowa o pracę dotyczy 37% aktywnych emerytów, natomiast z umowy-zlecenia korzysta 26,4% tej zbiorowości. W grupie osób, za które odprowadza się pełne składki, etat obejmuje już 58% zatrudnionych.

Dominującą rolę odgrywają mikrofirmy – zatrudniają one 57% wszystkich pracujących seniorów. W przedsiębiorstwach liczących powyżej 1000 pracowników odsetek ten spada do zaledwie około 6,7%.

Dlaczego dorabianie do emerytury bywa złudne?

Łączenie pobierania emerytury z dalszą aktywnością zawodową poprawia bieżący budżet, jednak ekspert – Łukasz Kozłowski, główny ekonomista Federacji Przedsiębiorców Polskich – zwraca uwagę na ukryte ryzyko. W momencie gdy z przyczyn zdrowotnych lub wiekowych praca staje się niemożliwa, pozostaje już tylko jedno źródło dochodu. Emerytura okazuje się wtedy często relatywnie niska, a potrzeby finansowe – związane na przykład z leczeniem – wręcz rosną.

Dodatkowe opłacanie składek po uzyskaniu prawa do świadczenia podwyższa kapitał w ZUS, ale efekt ten jest niewielki w porównaniu z tym, co daje samo opóźnienie momentu przejścia na emeryturę. W zależności od konkretnej sytuacji, już jeden dodatkowy rok pracy może zwiększyć świadczenie o 12–14%. Dzieje się tak, ponieważ kapitał jest dłużej waloryzowany, a zgromadzona kwota dzielona na mniejszą liczbę miesięcy.

Odroczenie emerytury o rok – np. do 61. zamiast 60. u kobiety – może podnieść wysokość świadczenia o 12–14 procent, co daje znacznie większy zysk niż suma składek dopisywana w trakcie dorabiania.

Jakie zachęty są potrzebne?

Zdaniem Łukasza Kozłowskiego obecny system bardziej karze za dłuższą pracę, niż ją nagradza. Przykładem są 13. i 14. emerytura – dodatkowe świadczenia, które przepadają osobie opóźniającej złożenie wniosku. Kto przechodzi na emeryturę później, nie dostaje tych pieniędzy, choć mogłyby one zostać dopisane do konta lub wypłacone jednorazowo po faktycznym zakończeniu kariery.

Czy ustawowy wiek emerytalny zostanie podniesiony?

W debacie publicznej temat reformy od lat pozostaje politycznie trudny i żadna z dużych sił nie inicjuje systemowych zmian. Jednak wąskie korekty już się dokonują – 25 czerwca 2025 roku uchwalono nowelizację ustawy o komornikach sądowych, podnoszącą granicę odwołania ze stanowiska z 65 do 70 lat.

Zmiana ta dotyczy wyłącznie komorników i asesorów komorniczych, ale wpisuje się w szerszy standard zawodów prawniczych. Granica 70 lat obowiązuje już między innymi notariuszy, a sędziowie i prokuratorzy mogą pracować do tego wieku po uzyskaniu zgody. Nowelizacja nie narzuca obowiązku – każdy komornik nadal może złożyć rezygnację po osiągnięciu 65. roku życia, a minister sprawiedliwości może ją przyjąć.

Dla systemu emerytalnego każdy dodatkowy rok aktywności oznacza odroczenie wypłat i dalsze wpływanie składek. W 2024 roku dotacja z budżetu państwa do ZUS wyniosła 64,7 mld zł, co stanowiło już niemal 7% wszystkich wydatków budżetu. Tymczasem całkowity koszt Funduszu Ubezpieczeń Społecznych sięgnął 418,1 mld zł, z czego 369 mld zł przeznaczono na emerytury i renty.

Jak starzenie się społeczeństwa wpływa na debatę?

Na koniec 2023 roku osoby powyżej 60. roku życia stanowiły już 26,3% populacji – o 9,1 punktu procentowego więcej niż w 2005 roku. Prognozy GUS wskazują, że do 2060 roku odsetek ten wzrośnie do 38,3%, a liczba seniorów osiągnie 11,9 mln. Liczba ludności w wieku produkcyjnym jednocześnie będzie systematycznie spadać, co stawia pod znakiem zapytania stabilność obecnego modelu wypłat.