Zakaz palenia drewnem – od kiedy obowiązują przepisy?

W 2026 roku w całej Polsce nie obowiązuje jednolity, ogólnokrajowy zakaz palenia drewnem w domach jednorodzinnych. Restrykcje dotyczące tego paliwa wynikają z lokalnych uchwał antysmogowych oraz obowiązku użytkowania urządzeń spełniających normę Ekoprojektu, a nie z jednej ustawy wygaszającej to źródło ciepła. Zapraszam do lektury, która rozwieje wątpliwości związane z aktualnym stanem prawnym i technicznym.

Czym różni się drewno energetyczne od opałowego w świetle nowego prawa?

Zamieszanie wokół domowych palenisk wywołało Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 30 maja 2025 roku, definiujące parametry drewna energetycznego. Kluczowe jest rozdzielenie tych dwóch pojęć – drewno energetyczne to surowiec nieprzydatny przemysłowo, o ograniczonych możliwościach wykorzystania poza sektorem energetycznym. Z kolei drewno opałowe to powszechnie znany asortyment przeznaczony bezpośrednio do spalania w gospodarstwach domowych.

Przepis ten kierowany jest wyłącznie do energetyki zawodowej, a więc do elektrowni i elektrociepłowni wytwarzających prąd oraz ciepło na masową skalę. Jego nadrzędnym celem jest eliminacja procederu spalania w tych wielkich instalacjach drewna wysokojakościowego, które z powodzeniem mogłoby posłużyć przemysłowi meblarskiemu czy budowlanemu. Akt prawny wydany na mocy delegacji z ustawy o odnawialnych źródłach energii nie ingeruje w uprawnienia indywidualnego obywatela do korzystania z kominka.

Sam resort klimatu w oficjalnych komunikatach podkreśla, że zakres rozporządzenia jest ściśle ograniczony. Pojęcie drewna energetycznego nie jest tożsame z drewnem opałowym wykorzystywanym w piecach domowych, a sam przepis nie wprowadza żadnych ograniczeń dla indywidualnych instalacji grzewczych. Ta różnica jest fundamentem zrozumienia, dlaczego informacje o całkowitym zakazie są nieprawdziwe.

Norma Ekoprojektu jako warunek legalnego ogrzewania

Od 1 stycznia 2026 roku w większości województw legalność palenia drewnem nie jest kwestionowana, o ile odbywa się w urządzeniu grzewczym z odpowiednim certyfikatem. Mowa tu o restrykcyjnej normie Ekoprojekt (Ecodesign), która stawia wysokie wymagania techniczne nowoczesnym wkładom kominkowym i kotłom. W praktyce oznacza to koniec ery dla przestarzałych konstrukcji o niskiej kulturze spalania.

Certyfikowane urządzenia muszą charakteryzować się przede wszystkim sprawnością cieplną przekraczającą 73% oraz znacznym ograniczeniem emisji szkodliwych substancji. Parametr, który często decyduje o dopuszczeniu do użytku, to emisja pyłów na poziomie nie wyższym niż 40 mg/m³. Tak wyśrubowane wskaźniki sprawiają, że stare otwarte paleniska czy popularne piece typu „koza” bez certyfikatu stają się nielegalne w eksploatacji, a za ich używanie grozi kara grzywny.

Czy starego kominka nie trzeba od razu utylizować?

Przepisy wprowadzają bardzo ważne rozróżnienie – ograniczają one wyłącznie użytkowanie niesprawnych urządzeń, a nie sam fakt ich posiadania. Oznacza to, że właściciel nieruchomości nie ma prawnego obowiązku fizycznej likwidacji ani wymiany starego pieca, jeśli po prostu przestanie go używać po terminie granicznym. Lokalne uchwały antysmogowe nie nakazują demontażu, a jedynie zakazują eksploatacji w celach grzewczych.

Dla wielu regionów istnieje jednak furtka pozwalająca na dalsze korzystanie z tradycyjnych konstrukcji. W województwach takich jak wielkopolskie, świętokrzyskie, śląskie i małopolskie wystarczy, że stary kominek osiąga sprawność na poziomie minimum 80%, by móc z niego legalnie korzystać. Co więcej, wszystkie obowiązujące uchwały antysmogowe przewidują możliwość montażu urządzeń redukujących emisję pyłu, na przykład elektrofiltra, które dostosowują parametry starego paleniska do standardów Ekoprojektu.

Gdzie w Polsce obowiązuje całkowity zakaz palenia drewnem?

Mapa restrykcji w kraju nie jest jednolita, a najostrzejsze regulacje mają charakter lokalny i dotyczą głównie dużych aglomeracji. Jedynym miastem w Polsce, gdzie panuje absolutny zakaz stosowania paliw stałych, jest Kraków. Od września 2019 roku w stolicy Małopolski nie można spalać węgla, drewna, ani nawet pelletu drzewnego. Kominek może tam pełnić już tylko funkcję dekoracyjną, a jego rozpalanie jest surowo zabronione.

W Warszawie sytuacja wygląda nieco inaczej – od 1 października 2023 roku zakazem objęty jest węgiel, natomiast drewno można spalać wyłącznie w urządzeniach spełniających wymogi Ekoprojektu. Władze miejskie dążą jednak do sukcesywnego ograniczania tego paliwa w okresach smogowych. Podobne obostrzenia dotyczą miejscowości uzdrowiskowych, takich jak Sopot czy Jedlina-Zdrój, gdzie w budynkach podłączonych do sieci ciepłowniczej lub gazowej kominek jest traktowany jedynie jako okazjonalne, a nie podstawowe źródło ciepła.

Wyłączenia na mapie administracyjnej kraju

Istnieją regiony, w których przepisy antysmogowe są łagodniejsze lub w ogóle ich nie uchwalono. Mieszkańcy województwa podlaskiego oraz warmińsko-mazurskiego mogą na razie spać spokojnie – tam nie obowiązują żadne uchwały ograniczające użytkowanie starych pieców i kominków. Również w województwach dolnośląskim, pomorskim i lubelskim obecne akty prawne nie wyznaczają ostatecznych terminów granicznych dla eksploatacji urządzeń bez certyfikatów.

Czym są dni smogowe i jak wpływają na użytkowanie kominka?

Posiadanie nowoczesnego wkładu z certyfikatem nie zawsze chroni przed ograniczeniami. W sytuacji, gdy dobowe stężenie pyłów drastycznie przekracza normy, lokalne Programy Ochrony Powietrza wprowadzają tak zwane dni smogowe. W Warszawie próg do wprowadzenia takich doraźnych zakazów ustalono na poziomie 50 µg/m³ dla pyłów PM10.

W momencie ogłoszenia alarmu smogowego urzędnicy mogą czasowo zakazać rozpalania ognia nawet w urządzeniach zgodnych z Ekoprojektem. Absolutnym wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, gdy kominek stanowi jedyne źródło ciepła w domu lub gdy alternatywny system grzewczy uległ poważnej awarii. Jeśli w budynku działa sprawny kocioł gazowy lub pompa ciepła, posłuszeństwo wobec tymczasowego zakazu jest obowiązkowe.

Harmonogram wygaszania starych urządzeń w poszczególnych województwach

Proces odchodzenia od „kopciuchów” jest rozłożony na lata, a terminy różnią się w zależności od lokalizacji. Oto kluczowe daty:

• Od 1 lipca 2026 roku całkowity zakaz użytkowania urządzeń bezklasowych zacznie obowiązywać w województwie świętokrzyskim.
• Od 1 stycznia 2027 roku restrykcje obejmą właścicieli starych pieców w województwie lubelskim.
• Od 1 stycznia 2028 roku zakaz wejdzie w życie w województwie zachodniopomorskim.
• W województwie opolskim właściciele mają najwięcej czasu – tamtejsza uchwała wyznacza termin graniczny dopiero na 1 stycznia 2036 roku.
• W województwie mazowieckim urządzenia spełniające wymogi klasy 3 i 4 według normy PN-EN 303-5:2012 muszą zostać wyłączone z użytku do 1 lipca 2028 roku.

Jakie wymogi spełnić, by uniknąć mandatu w 2026 roku?

Aby ogrzewanie drewnem było w pełni legalne i nie narażało domowego budżetu na sankcje, należy spełnić trzy podstawowe warunki. Ich przestrzeganie jest niezbędne niezależnie od regionu zamieszkania. Mandat za łamanie przepisów uchwał antysmogowych może wynieść nawet do 5000 złotych, a jego nałożenie zależy od decyzji organów kontrolnych.

Certyfikat i jakość urządzenia grzewczego

Podstawą jest posiadanie urządzenia z zamkniętą komorą spalania, które widnieje w wykazie sprzętu zgodnego z normą Ekoprojekt. Nie chodzi tu tylko o sam wkład kominkowy, ale również o nowoczesne kotły na biomasę, których parametry emisyjne zostały potwierdzone w badaniach laboratoryjnych. Legalność instalacji zależy od tego, co podpowie etykieta energetyczna i dokumentacja techniczna producenta.

Parametr wilgotności biomasy

Przepisy wyraźnie zabraniają spalania mokrego drewna. Wilgotność opału nie może przekraczać 20%. Używanie niesezonowanych szczap drastycznie obniża sprawność, generuje większą emisję pyłów zawieszonych i zanieczyszcza przewód kominowy, co może prowadzić do pożaru sadzy. Aby mieć pewność co do parametrów surowca, warto zaopatrzyć się w prosty wilgotnościomierz.

Rejestracja źródła ciepła i stan techniczny

Każdy kominek i piec na paliwo stałe musi zostać zgłoszony do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB). To obowiązkowa baza danych, która pozwala gminom kontrolować źródła niskiej emisji. Sama rejestracja to jednak nie wszystko. Właściciel nieruchomości jest zobowiązany do regularnych przeglądów stanu technicznego instalacji, co musi zostać odnotowane w protokole kominiarskim. Aktualny wpis do CEEB wraz z pozytywną opinią kominiarza stanowią pakiet dokumentów urzędowych niezbędnych podczas ewentualnej kontroli.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska jednoznacznie wyjaśnia, że rozporządzenie o drewnie energetycznym dotyczy wyłącznie energetyki zawodowej, a nie indywidualnych gospodarstw domowych czy kominków.

Przyszłość ogrzewania biomasą w kontekście unijnych dyrektyw

Choć drewno opałowe jest zaliczane do odnawialnych źródeł energii, jego pozycja w miksie energetycznym podlega ciągłej ewaluacji. Unia Europejska w ramach ambitnego pakietu „Fit for 55” dąży do stopniowego ograniczania spalania biomasy pierwotnej w sektorze komunalno-bytowym. W debacie publicznej coraz częściej pojawiają się spekulacje na temat potencjalnych zmian w opodatkowaniu tego surowca czy też przyszłych zakazów montażu kominków w nowych budynkach o standardzie zeroemisyjnym.

Eksperci branżowi podkreślają, że problemem nie jest sam surowiec, a niska efektywność jego spalania. Spalanie drewna w starych, nieefektywnych urządzeniach emituje znaczne ilości pyłów zawieszonych i toksycznych związków, takich jak wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Dlatego właśnie nacisk kładziony jest na wymianę floty grzewczej, a nie na całkowitą eliminację biomasy. Na ten moment ogólnokrajowy, formalny zakaz palenia drewnem w całej Polsce nie istnieje i w roku 2026 nic nie wskazuje, by miał zostać uchwalony w trybie natychmiastowym.

Aby uniknąć mandatu do 5000 zł, musisz spełnić trzy warunki: urządzenie z certyfikatem Ekoprojektu, wilgotność drewna poniżej 20% oraz aktualny wpis w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków.